Rouwen om de liefde die je nooit hebt gekregen

Je kunt rouwen om iemand die je bent verloren. Maar ook om iets wat je nooit hebt gehad.

Om een moeder die je troostte wanneer je verdrietig was. Een vader die belangstelling toonde voor wat je bezighield. Ouders bij wie je je veilig voelde en bij wie je terechtkon wanneer het moeilijk was.

Wanneer je dat als kind hebt gemist, kan het verdriet daarover ook als volwassene nog aanwezig zijn. Zeker wanneer je ouders nog leven en je contact met ze hebt.

Rouw om wat er nooit is geweest

Niet ieder kind groeit op met ouders die emotioneel beschikbaar zijn. Sommige ouders vinden het moeilijk om gevoelens te uiten, tonen weinig belangstelling of weten niet hoe ze moeten reageren wanneer hun kind verdrietig is.
Dat kan een diep gemis achterlaten.

Het ingewikkelde is dat de relatie met je ouders misschien gewoon blijft bestaan. Je ziet en spreekt ze, maar de emotionele betrokkenheid die je nodig hebt, ontbreekt nog steeds.
Dit verdriet kan passen bij levend verlies. Je rouwt om iets wezenlijks dat je mist, terwijl de situatie die dat gemis veroorzaakt blijft bestaan. Er is geen duidelijk afscheid. En nieuwe ervaringen kunnen oude pijn opnieuw raken.

Als de rollen thuis omgedraaid waren

Soms kreeg je als kind verantwoordelijkheden die eigenlijk bij je ouders hoorden. Bijvoorbeeld omdat een ouder psychisch of lichamelijk ziek was, veel verdriet had of moeite had om het dagelijks leven aan te kunnen.

Je probeerde je ouder op te vrolijken, hield rekening met diens stemming of zorgde ervoor dat er thuis zo min mogelijk problemen ontstonden. Wanneer een kind structureel verantwoordelijk wordt voor het emotionele welzijn of de zorgtaken van een ouder, noemen we dat parentificatie.

Natuurlijk is er niets mis mee wanneer een kind af en toe helpt. Maar als die verantwoordelijkheid te groot wordt, kan dat ten koste gaan van de ruimte om zelf kind te zijn. Want wie zorgde er eigenlijk voor jou? Wie merkte het op wanneer jij verdrietig was? Bij wie kon jij terecht met je zorgen, zonder rekening te hoeven houden met hoe die ander zich voelde?

Begrip voor je ouders verandert niets aan wat jij hebt gemist

Misschien hebben je ouders zelf ook nooit geleerd hoe ze liefde, aandacht of emoties kunnen tonen. Ze groeiden op in een gezin waar weinig over gevoelens werd gesproken. Waar verdriet geen ruimte kreeg of waar ze zelf emotioneel tekort kwamen. Zo kunnen patronen van generatie op generatie worden doorgegeven. Misschien ken je hun geschiedenis goed en begrijp je waarom ze zijn zoals ze zijn.

Dat is waardevol. Maar begrip voor hun verleden verandert niets aan wat jij als kind tekort bent gekomen.
Daarbij speelt loyaliteit vaak een grote rol. Als kind wil je je ouders niet kwetsen. En ook als volwassene kun je het moeilijk vinden om boos op ze te zijn of grenzen te stellen. Zeker wanneer je weet hoeveel ze zelf hebben meegemaakt.

Je hoeft het verdriet van je ouders alleen niet zwaarder te laten wegen dan dat van jezelf.
Ook jouw ervaringen verdienen aandacht.

Wat je als kind leerde, neem je soms mee

Misschien heb je vroeger geleerd om vooral rekening te houden met anderen. Je voelde aan hoe de sfeer thuis was en paste je gedrag daarop aan. Als volwassene kan dat zo vanzelfsprekend zijn geworden dat je nauwelijks merkt hoeveel aandacht je aan anderen besteedt. Je vraagt hoe het met iemand gaat, luistert, denkt mee en biedt steun. Maar wanneer iemand dezelfde belangstelling voor jou toont, wordt het ineens ingewikkelder.
Want wat vertel je eigenlijk?

Je wilt misschien dolgraag je gevoelens delen. Je verlangt naar iemand bij wie je jezelf kunt zijn, zonder je groot te hoeven houden. Tegelijkertijd ben je voorzichtig. Wat als iemand je niet begrijpt? Je gevoelens wegwuift? Of je kwetsbaarheid later tegen je gebruikt? Dus zeg je dat het wel gaat. Je maakt je verhaal wat kleiner of houdt bepaalde dingen liever voor jezelf.

En wanneer je toch iets persoonlijks vertelt, kun je achteraf blijven nadenken over de reactie van de ander. Een kort antwoord, een berichtje dat onbeantwoord blijft of iemand die wat afstandelijk reageert, kan je onzeker maken. Misschien ga je extra je best doen om het contact goed te houden. Of trek je je juist terug, omdat je geen zin hebt om opnieuw gekwetst te worden.

Zo kunnen ervaringen uit je jeugd invloed hebben op hoe je relaties aangaat, hoeveel ruimte je inneemt en hoe veilig het voelt om op iemand te vertrouwen. Dat verloopt voor iedereen anders. Je verleden bepaalt niet hoe al je relaties zullen zijn. Maar het kan wel verklaren waarom bepaalde situaties je zo raken.

Voortdurend alert zijn op anderen kost bovendien energie. Soms merk je dat ook lichamelijk, bijvoorbeeld door spanning, vermoeidheid of meer last van bestaande pijnklachten. Stress kan daarin een rol spelen, naast eventuele lichamelijke oorzaken.

Tussen verlangen en werkelijkheid

Soms weet je met je verstand allang dat je ouders waarschijnlijk niet zullen veranderen. Je kent hun reacties inmiddels.
En toch probeer je het opnieuw. Je vertelt iets persoonlijks, laat voorzichtig merken dat je ergens mee zit of hoopt dat ze uit zichzelf eens vragen hoe het écht met je gaat. Misschien is het deze keer anders. Maar de belangstelling blijft uit.

En ineens voel je weer dat oude verdriet. Het gevoel dat je niet belangrijk genoeg bent om naar te vragen. Dat je zelf steeds moeite moet doen om gezien te worden. Dat kan boosheid oproepen. Teleurstelling. Of schuldgevoel, omdat het tenslotte je ouders zijn en ze misschien ook veel voor je hebben gedaan.

Een pijnlijk onderdeel van dit rouwproces kan het besef zijn dat je de ouder-kindrelatie waar je zo naar verlangt waarschijnlijk nooit zult krijgen. Je neemt dan ook afscheid van een toekomst waarop je had gehoopt. Dat besef komt vaak met horten en stoten. De ene dag kun je de situatie redelijk verdragen. Een volgende keer word je opnieuw geraakt door iets wat je ouders zeggen of juist niet zeggen. Rouw verloopt nu eenmaal niet volgens een rechte lijn.

Hoe ga je verder met dat gemis?

Binnen Acceptance and Commitment Therapy (ACT) gaat acceptatie over ruimte leren maken voor gevoelens, gedachten en omstandigheden die je niet zomaar kunt veranderen.

Dat betekent niet dat je moet goedkeuren wat er vroeger is gebeurd. Je hoeft je ouders ook niet te vergeven of contact te blijven houden wanneer dat je veel pijn doet. Misschien begint het met erkennen wat je hebt gemist, zonder dat meteen te verklaren of te verzachten. En vervolgens te onderzoeken wat jij vandaag nodig hebt.

Hoe wil je omgaan met het contact met je ouders? Welke verwachtingen blijven je pijn doen? Waar liggen je grenzen? Maar ook: wat gebeurt er in je andere relaties? Durf je te vertellen wat je voelt? Kun je steun ontvangen zonder je bezwaard te voelen? En merk je wanneer je opnieuw vooral met de ander bezig bent?

Je hoeft dat niet allemaal in één keer te veranderen. Patronen die je jarenlang hebt ontwikkeld, verdwijnen niet zomaar. Misschien begint het met iets kleins. Een keer eerlijk zeggen dat het niet goed gaat. Aangeven dat iets je raakt. Of jezelf toestaan om verdrietig te zijn, zonder direct begrip te hoeven hebben voor de ander.

Je kunt van je ouders houden en tegelijkertijd rouwen om wat je bij hen hebt gemist.

En hoe je ouders met je omgaan, bepaalt niet hoeveel liefde jij waard bent of nodig hebt.